Cómenos a lingua o gato?

Artigo publicado na versión en papel do Sermos Galiza do 3 de outubro.

Nestes tempos líderes en protagonismos irracionais, aínda temos que argumentar o auténtico protagonismo das razóns do galego. Por que en galego? Para que en galego? Desde cando en galego? Até cando en galego?

As respostas son múltiples e diversas, como cada unha de nós. Mais, con certeza, todas conflúen nunha común que nos dá a valer: Sempre en galego! E por que? De novo alguén sentirá a necesidade de invocar as razóns da normalidade.

Porque no principio xa foi así. O galego era a lingua dos nosos reis e raíñas. Porque continuou a ser así, a través dos séculos, malia a forza opresora do imperialismo fracasado. Porque é aínda así, malia o manto frieiro e persistente dos prexuízos que teiman en non nos deixaren facer valer, cando nós somos xente de palabra!

Infelizmente, razón arriba, razón abaixo, non se pode concluír que a delicada saúde do galego se estabilice nin moito menos se recupere desa patoloxía múltiple que non acaba de ser atendida coa posoloxía precisa.

O declive reconfirmado, máis unha vez, na comparativa do IGE (organismo oficial dependente da Xunta de Galiza e que, en consecuencia, valida os proxectos e actuacións deste) dos últimos 10 anos, non permite autoenganos.

Presumir desta fraxilidade lingüística como está a facer o goberno galego é unha irresponsabilidade maior, ademais dunha nova mostra de incapacidade para a autocrítica, mala compañeira sempre.

Hai moitas responsabilidades compartidas, con certeza, mais o epicentro radical pertence a quen, no canto de ser referente do reforzo positivo para a lingua minorizada, promoveu unha política lingüística pasiva, eventista e censuradora, renunciando conscientemente ao obxectivo normalizador.

As decisións políticas do actual goberno galego (galego?) e as execucións da Secretaría Xeral de Política Lingüística, validaron o negacionismo dunha minoría, arredado da maioritaria cohesión social ao redor da nosa lingua propia, e burlaron medidas recuperadoras da esperanza de medre social, nomeadamente na infancia e mocidade, que chegaron a se implantaren entre 2007-2010.

A realidade non engana e as estatísticas reconfirman. E isto explica as raíces do auténtico Debate do Estado da Autonomía en que o goberno galego é quen de retorcer a imaxe do espello do aquí e agora até a deformación (manipulación) extrema.

Mais, ao longo desta década, vimos renacer discretamente o pulo e a conciencia social que afortalou unha poderosa blindaxe colectiva que evitou que as gráficas fosen hoxe verdadeiramente dramáticas por irrecuperábeis.

Porque a pregunta que nos facemos é outra: e por que non en galego? E a resposta autoafirmativa, nada da raíz da autoestima, é: sempre en galego, até que ache ese momento, ese motivo, esa sensación, ese pensamento, esa emoción que non sexa quen de expresar en galego.

E ese momento non chegará nunca! Porque non hai ningunha razón que a nosa lingua non atenda!

Porque temos unha lingua de ouro (en verso de Pondal). Porque cada palabra nova é un novo maio de flores cuberto (cantou Curros). Porque a lingua é a chave que abre o mundo (afirmou Manuel María). Porque si, porque me gusta, porque me peta, quero e dáme a gana (certificou Celso Emilio Ferreiro). Porque aínda han florecer mil primaveras máis (soñou Cunqueiro). Porque en galego son un pobo,/e ninguén me pode domear (sentenciou Avilés de Taramancos).

Porque na nosa lingua as palabras amplían o seu círculo de amizades (confirma Yolanda Castaño). Porque o presente continuo/é o único tempo verbal/do compromiso (declara María Reimóndez). Porque a lingua é o AMOR das avós que a ergueron como CASA (verifica Marta Dacosta).

Porque queremos seguir a construír círculos vitais en galego, dicimos Nós, fieis ao espírito colectivo do Grupo Nós, fixado en 1920.

Palabras vellas e novas que voen de corazón en corazón, de boca en boca, de bico en bico.

Por min. Por nós. Por Elas, que han de vir e nos imitarán. Porque sobran as razóns e precisamos máis do que nunca a afouteza cálida das nosas palabras para acompañaren o compromiso das nosas accións!

Porque o camiño da nosa lingua segue e nós camiñámolo cara á alborada!

Advertisements

Entrevista sobre Partituras no Zig-zag da Televisión de Galicia

Agradecida por esta entrevista no programa Zig-zag da Televisión de Galicia arredor de Partituras, partilla poética con Xoán Carlos Domínguez Alberte. Podedes vela aquí.

Tocata e fuga de agosto

Artigo publicado na versión en papel do número 362 de Sermos Galiza. A versión dixital pode consultarse aquí.

Conta agosto da fartura da terra e delata as vizosidades íntimas de quen merece apañar o que sementou e plantou nos meses que menceron o agromar dos froitos. Morfoloxicamente, o substantivo é fértil na derivación no verbo agostar (facerlle perder a humidade por efecto da calor a unha planta, froito ou colleita) e no adxectivo agostiña/o (propio de ou nado no mes de agosto como as mazás agostiñas). Semanticamente, aínda ha proliferar o campo de identificación para definir agostar como arar [a terra] despois da seitura para que sequen as herbas daniñas coa calor, como tamén na fraseoloxía da abundancia á hora de facer o agosto.

Agosto é preámbulo delatador do que ha chegar axiña: os ourizos castañeiros verdean fartos, as uvas chaman polo zume da vendima e o millo ensaia as cantarelas da esfolla. E ben sabido é que En agosto, sol posto, noite connosco ou que en Agosto, frío no rostro, dando conta o refraneiro popular do entretempo galego en que vai minguando o día deica ese outono‑inverno que nos recollerá. Mais agosto, o mes da Nosa Señora e de San Roque, tamén é frutífero en festas e romarías, en verbenas e festivais.

Con certeza, a música preside cada rito de celebración e efeméride de socialización estival, ora propia e de raíz ora importada. Non resulta doado dar atendido a axenda festiva do verán con semellante multiplicación de propostas espalladas polo noso país, algunhas de longo percorrido, con perfil propio e diverso, dirixidas a estilos e públicos diferentes, convertidas en citas referenciais interxeracionalmente, como o Festival de Pardiñas, que este ano celebrou o 40 aniversario con toda a forza e convicción da madureza.

Unha proposta de país (moito máis do que o impersoal territorio co que o goberno galego vén de nos identificar) que se converte nun triunfo da cultura do país, nado da vocación comprometida do asociacionismo de base e sen dependencias oficiais, xeradora de comunidade. Unha valoración nada da autoestima pola cultura que facemos, respectuosa co medio en que convive e sen pretensións de se medir polos parámetros das grandes cifras, de custo e de asistencia, senón polos da calidade do ser vivo que culturalmente herdamos e continuamos a facer medrar san.

Un modelo de posta en valor sostíbel do medio natural rural, nun tempo en que segue a se someter a formas socioculturais alleas e polo tanto impostas, onde mesmo sobran as carballeiras e os soutos centenarios que impiden a instalación de escenarios de orquestras con decibelios que apenas soportaría calquera medidor e co implícito e autorizado asentamento de macrobotellóns estimulados desde letras altofalantes “Alcohol, alcohol, alcohol. Hemos venido a emborracharnos”.

“El resultado nos da igual” ou “Hoy se bebe, hoy se bebe. Vamos a olvidar las penas…”. Onde o barullo ao redor dun suposto espectáculo despista calquera opción de interpretación e escoita musical respectuosa cos orixinais que copian. Onde entre bachata, cumbia e merengue interprétase o Bella Ciao. Onde, inexplicabelmente, por algunha estraña razón que non consigo comprender, un microclima in extremis determina en escasos centímetros un vestiario profesional oposto entre compañeiros de traballo homes e mulleres, que as obriga a elas a iren ao límite do descuberto, mentres que a eles os abriga elegantemente.

Con todo, seguen a nacer propostas que convocan públicos novos (e mozos) para chamar á festa do lugar atendendo ao propio lugar, en homenaxe a nós mesmas, o que somos e de onde vimos. Velaquí a fórmula Castelo Conta, un modelo festeiro de cultura rural, un convivio entre todos os públicos protagonistas, un abrazo entre as diferentes manifestacións culturais, desde a música até a tradición contística. Onde o espazo é protagonista, desde os alpendres e as eiras familiares até a polideportiva de Castelo. Onde a veciñanza é activa, desde a xente miúda até os maiores que tanto contan! E onde o territorio é personaxe principal vivo e dinámico nas andainas colectivas, compañeiro de conversa, de baile e de contada.

Porque nesta sementeira de encontros culturais e festeiros de noso, somos moitas as que queremos contar.

(Man)teñamos o plan

Artigo publicado na versión en papel de Sermos Galiza, o 8 de agosto de 2019.

Recentemente o goberno da Xunta de Galiza, a través da SXPL, deu a coñecer ao público un Plan de dinamización da lingua galega 2019-2022, entendemos que lexítimo herdeiro doutro anterior, presentado e difundido nas súas redes co mesmo nome, mais con mudanza na cronoloxía de actuación (2018-2022). Ano arriba, ano abaixo, o caso é ter un plan ou, cando menos, falar del!

A razón de ser deste plan xustifícase na necesidade de deter o proceso de desgaleguización nesta altura en que, como ben sabemos, está a se conducir o noso idioma propio á irrelevancia social no presente e á quebra definitiva da transmisión xeracional no futuro.

Recóllese a necesidade de coordinación interna e implicación de todo o goberno galego para coa execución deste plan, así (en plan…) como de participación de organismos referentes como a Real Academia Galega, o Consello da Cultura Galega e outras (innomeadas) organizacións especificas da mocidade, a cultura e o voluntariado.

Como antecedentes este novo (?) Plan (e veña plan…) enumera o Plan Estratéxico de Galicia 2015-2020, o Plan Estratéxico 2010-2013, ou o Plan Estratéxico de Xuventude 2014-2016, nos que resulta facilmente comprobábel a data de caducidade próxima ou xa superada –non só de consumo preferente-, mais de cuxas avaliacións nada soubemos para faceren pé e achantar os piares seguintes. Mais xa sabemos que o importante é colocarmos no foco mediático un plan, ou dous ou tres…

Ben é certo que tamén nesta proposta se apela de xeito recorrente ao Plan xeral de normalización da lingua galega (PXNLG), aprobado por unanimidade no Parlamento galego en 2004, mais certificada a súa defunción en 2009 coa chegada ao goberno (e ao poder do desgoberno) do señor Feijoo e o seu equipo ideolóxico desgaleguizador.

Neste sentido, sorprende que a operación de maquillaxe habitual practicada no último decenio para as cuestións de política lingüística se convirta, nesta reviravolta mediática, noutra intervención de cirurxía estética ao pretender asentar os principios deste novo (por reiterado intento) plan no diagnóstico de puntos fortes e febles detallado no PXNLG para a situación do galego na mocidade daquela altura, isto é, hai exactamente tres lustros.

Precisamente nestes tempos en que todo é tan volátil, corre e muda de xeito imparábel, o punto de partida sociolingüístico resulta reseso ou mesmo xa anacrónico (se cadra como a propia vontade lexisladora). Acreditar en que o diagnóstico do coñecemento lingüístico, usos e actitudes que representaba a mocidade en 2004 é un retrato sociolingüístico actual, resulta cando menos cuestionábel.

A xustificación do plan nace “pola necesidade de fomentar e propiciar o seu uso entre a xente nova que xa ten competencias lingüísticas en galego” e a estratexia estará focada a mozas e mozos con idades comprendidas entre os 14 e os 30 anos.

Descoñecemos de onde proceden os datos empíricos do goberno galego que permitan confiar, como punto forte de partida, nesa categórica competencia lingüística consolidada en galego, que non obsevamos na realidade das aulas nin na realidade social que nos acompaña, pois este goberno leva incumprindo desde o 2010 o propio mandato do seu Decreto 79/2010, que se autoobrigaba a, “con periodicidade anual, despois de finalizar o curso escolar”, avaliar os resultados derivados da aplicación deste decreto.

Unha avaliación dun “decreto de plurilingüismo” da que nunca soubemos, curso tras curso, cando por primeira vez en democracia se prohibiu o galego como lingua de aprendizaxe e coñecemento en materias do ámbito científico, tecnolóxico e matemático, ademais de facilitar que as poucas que eran de impartición obrigada en galego, no ámbito humanístico e social, puidesen ser impartidas en lingua estranxeira (inglés). Este si que foi un medido e certeiro plan contra o galego!

Ese foi o plan en que se escolarizou desde a educación infantil quen agora suma os 14 anos. E agora o plan é elaborar un plan de galeguización para a mocidade que se comezou a desgaleguizar cun plan escolar hai 10 anos. Vaia plan!

Entrevista no Diario Cultural arredor de Partituras

Obrigada a Xiana Arias pola demorada entrevista para o Diario Cultural sobre as nosas Partituras, recentemente editadas por Laiovento.

Un pracer partillar publicamente algunhas claves que camiñan no entreliñado e nas marxes destes 100 poemas de Xoán Carlos Domínguez Alberte e eu propia.

Pode escoitarse aquí, emitida o 31 de xullo de 2019.