Son horas. Son dereitos

Artigo publicado na versión en papel do Sermos Galiza do 28 de novembro.

Son moitos os puntos febles do noso presente. Son moitas as costuras que se precisan para (p)reparar unha sociedade que semella resistirse a camiñar cara adiante, conformándose co inmobilismo anulador que respira entre cada toque índice de pantalla. Como se camiñar a vida fose posíbel cos pés quietos.

Fe na escola como desiderátum que centrifuga as conciencias e clarea os discursos. Detectado un problema na sociedade, o programa teledirixido cara á maquinaria escolar actívase en titulares reclamo xornalístico, na literatura legal, na cota de pantalla, na rexouba do café e, finalmente, na sala do profesorado.

A escola é ese pequeno espazo do que case ningúen sabe, mais do que cadaquén opina libremente. Calquera pode sentenciar que todo ten arranxo na escola. A educación viaria? O respecto co medio ambiente? O consumo responsábel? Na escola. A homofobia? A convivencia? A paz e a non violencia? Na escola. A ciencia en galego? O respecto pola propiedade intelectual? As TIC? Na escola. O acoso? O machismo asasino? Na escola.

Os deberes que se lle apoñen á escola como espazo de formación e construción crítica medran de forma directamente proporcional ao cuestionamento das profesionais que nela traballamos.

Mais, canda os deberes, cómpre falar tamén de dereitos profesionais roubados desde o 2009 por unha administración galega que acolleu o pretexto da crise económica para asinar unha estafa maiúscula socioeducativa.

A escola non é un iglú, senón un espazo habitado por unha microsociedade viva. Na última década, as docentes do ensino público asumimos múltiples retos profesionais, facendo fronte a un nivel de esixencia maior ante un proceso de ensino-aprendizaxe máis complexo.

Na escola pública galega convivimos entre a desigualdade e acompañamos deficiencias socioeconómicas severas, apertamos desamparos emocionais, cubrimos necesidades básicas de fogares en quebra, verificamos realidades humanas diversas provocadas pola complexidade dun tempo que nos sacrificou, mentres quen nos acusaba de vivir por enriba das nosas posibilidades ocupaba a súa irreponsabilidade en desbaldir recursos públicos en caixas B partidistas, en operacións de corruptela desalmada en paraísos fiscais ou en pagamento de favores (des)informativos na prensa.

Unha década en que o profesorado perdemos capacidade adquisitiva, ao tempo que empeoramos as nosas condicións laborais, por mor dun goberno galego que impuxo unilateralmente medidas restritivas que coutaron gravemente as nosas capacidades ao aumentar o horario lectivo do profesorado, desprezando o acordo colectivo de 2007 (18 períodos lectivos en secundaria e 21 en primaria).

As consecuencias desta ampliación horaria lectiva (que nunca pode identificarse como horario laboral, pois a docencia implica máis aló do tempo escolar e fóra do espazo aula) foron, entre outras, a imposibilidade de facer apoios, reforzos e desdobres; a dificultade de participación en proxectos de renovación pedagóxica; o aumento da impartición de afíns, das ratios de alumnado por aula e das itinerancias; a imposibilidade de garantir a coordinación pedagóxica intra e interdepartamental; a debida acción titorial e o atendemento a cuestións fundamentais como a coeducación, a normalización lingüística, a educación para a paz e a sensibilización ambiental…, isto é, todo aquilo que se nos demanda desde fóra da escola.

Un sobreesforzo acusado co que tentamos neutralizar a afectación negativa sobre a calidade do ensino público que de vez cómpre deter.

Na actualidade, xa son sete as comunidades autónomas que aprobaron a devolución do horario lectivo (Navarra, Euskadi, Cantabria, Canarias, Andalucía, Asturias e Estremadura), mais o goberno galego négase a negociar.

Non demandamos traballar menos, senón que esiximos poder traballar mellor recuperando acordos previamente asinados. É por iso que chegou o momento de reiniciar un tempo de mobilización que xa está a ser público a través de concentracións por todo o país e que terá o seu epicentro na convocatoria de folga para o vindeiro 12 de decembro convocada de xeito unitario por todas as organizacións sindicais.

Son dereitos. Son horas!

Fóra de cobertura

Artigo publicado na versión en papel do Sermos Galiza do 31 de outubro.

Cúmprense agora 10 anos da primeira gran mobilización convocada pola plataforma Queremos Galego. A primeira dunha xeira de accións continuadas no tempo e reforzadas no pulso comprometido da sociedade galega que non se resigna a acatar a asunción por imperativo legal do descoñecemento académico do seu idioma nin do seu afastamento emocional promovido pola corte oficial de renegados.

As consecuencias da política lingüística desactivadora e restritiva practicada polo goberno do PP de Galicia, baixo a batuta consciente de quen desertou dos principios básicos da sociolingüística, viñémolas coñecendo a través de diferentes canles, desde as que verificamos no noso día a día até as que certifican a realidade cun carimbo de oficialidade. Unha política lingüística que camiña cara a unha situación de fóra de cobertura para o galego, cualificada como éxito por parte dos seus promotores políticos.

Con todo, na defensa da nosa lingua o pobo non cansou, do mesmo xeito que, malia todo, tampouco o goberno mudou en ningún momento a súa estratexia negacionista, o que acrecenta a gravidade da súa inacción tan irresponsábel e contraria á vontade do pobo.

Os datos do IGE certifican o agardado fracaso da política lingüística: a presenza do galego entre a xente moza segue caendo por debaixo do 40% e case un 25% da rapazada entre 5 e 14 anos non sabe expresarse no idioma, o que invalida a tan reiterada afirmación dos políticos a respecto de que “nunca tanto e tan ben se falou”.

Da irresponsabilidade á mentira en política lingüística o camiño é curto e non hai máis que se aproximar á vida das aulas para que a certeza da verdade se impoña.

Neste primeiro curso como docente de lingua e literatura galega nun instituto urbano coruñés puiden adiantarme aos resultados do IGE.

O alumnado de 1º ESO, isto é, a xeración á que se lle aplicou o actual Decreto de plurilingüismo, presenta carencias maiúsculas na competencia lingüística en galego, tanta que apenas eran capaces de se presentaren oralmente o primeiro día a partir da construción dun enunciado que achegase o seu nome propio, o seu centro de orixe e a nota conseguida na materia de lingua na avaliación final de 6º de primaria.

A sorpresa inicial ficou adulterada pola tristeza e a impotencia perante aquelas crianzas ás que a escola, desde os 9 cursos anteriores, non foi quen de dotalas de ferramentas comunicativas no idioma propio e oficial do país, xa convertido en lingua estranxeira.

Retumbaba de novo a memoria da dobre función desgaleguizadora da escola doutrora: por unha banda, extirpadora do galego aprendido na estirpe da casa e, pola outra, barreira para o acceso á cultura lingüística galega no ensino naqueles casos en que a quebra interxeracional impide a transmisión do idioma na familia.

E perante esta fotografía, metonimia dun todo de negativa afectación colectiva, quen asume responsabilidades?

Todas as medidas tomadas nestes últimos 10 anos polo goberno de Núñez Feixoo tiveron como diana a erradicación da función normalizadora, isto é, reequilibradora do uso do galego como lingua minorizada desde o reforzo positivo.

A xustificación dos exiguos capítulos orzamentarios dirixidos á política lingüística convértense en gastos puntuais, eventistas, descoordinados entre si e sen avaliación coñecida publicamente que confirmen a vontade eficaz do investimento.

É por iso que cobran importancia proxectos, a priori modestos, mais de vocación comprometida coa normalización, nados do esforzo persoal ou e exentos das necesarias fontes de financiamento.

Traemos para aquí a consolidada e expansiva experiencia dos 21 días co galego, o proxecto Youtubeir@s ou o programa Apego, o recente Desafío 48 horas, o Modelo Burela, as escolas Semente, o portal GCiencia ou o proxecto de divulgación científica Moléculas en galego, como exemplos de forte impacto social.

A nosa indignación medrou nestes anos, mais lonxe de se esgotar nun anceio resistente, fomos quen de nos reactivar en positivo, porque, en palabras de Agustín Fernández Paz: “somos da estirpe dos indignados (…) que amamos e defendemos a pluralidade lingüística, pero nunca a costa de deixar arrombada a nosa lingua no faiado”.